Πρόσφατη μελέτη Βρετανών ερευνητών αναθεωρεί ριζικά το χρονολόγιο της ανθρώπινης ικανότητας για ελεγχόμενη ανάφλεξη φωτιάς. Σύμφωνα με τα νέα δεδομένα, η σκόπιμη χρήση φωτιάς φαίνεται να είχε ήδη καθιερωθεί πριν από περίπου 400.000 χρόνια στην περιοχή που σήμερα αποτελεί την ανατολική Αγγλία, περίοδος σημαντικά προγενέστερη από τις έως τώρα αποδεκτές χρονολογίες.
Τα αποτελέσματα, τα οποία δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Nature, μετατοπίζουν την παλαιότερη τεκμηριωμένη χρήση φωτιάς κατά περίπου 350.000 χρόνια. Μέχρι πρόσφατα, τα αρχαιότερα επιβεβαιωμένα στοιχεία προέρχονταν από νεαντερταλικές θέσεις στη βόρεια Γαλλία, ηλικίας περίπου 50.000 ετών.
Η ανασκαφική έρευνα στο Μπάρναμ, μια γνωστή παλαιολιθική τοποθεσία στο Σάφολκ, αποκάλυψε καμένα ιζήματα και ευρήματα που υποδηλώνουν ελεγχόμενη καύση, ένα τμήμα ψημένης αργίλου, λιθοτεχνίες από πυριτόλιθο αλλοιωμένες από υψηλές θερμοκρασίες και δύο αποσπασμένα κομμάτια σιδηροπυρίτη. Το τελευταίο ορυκτό, γνωστό για την ικανότητά του να παράγει σπινθήρες όταν κρούεται σε πυριτόλιθο, δεν απαντά φυσικά στην περιοχή, γεγονός που δείχνει ότι οι πρώιμοι άνθρωποι το συνέλεγαν και το μετέφεραν εσκεμμένα.
Κατά τη διάρκεια τετραετούς ανάλυσης, οι επιστήμονες απέκλεισαν το ενδεχόμενο φυσικής πυρκαγιάς. Γεωχημικές εξετάσεις κατέγραψαν θερμοκρασίες που υπερέβησαν τους 700°C, καθώς και μοτίβα επαναλαμβανόμενης καύσης στο ίδιο σημείο, χαρακτηριστικά συμβατά με κατασκευασμένη εστία και όχι με μεμονωμένα φυσικά γεγονότα, όπως πτώση κεραυνού.
Η εξαιρετική διατήρηση των καμένων στρωμάτων, εγκλωβισμένων μέσα σε αρχαία λιμναία ιζήματα, επέτρεψε μια λεπτομερή ανασύσταση της δραστηριότητας των προϊστορικών πληθυσμών στην περιοχή. Η συστηματική χρήση φωτιάς, όπως υποστηρίζουν οι ερευνητές, ενδέχεται να διαδραμάτισε καίριο ρόλο στην ανθρώπινη εξέλιξη, από την προσαρμογή σε ψυχρά κλίματα και την προστασία από θηρευτές έως τις βαθιές βιολογικές και διατροφικές αλλαγές που επέφερε το μαγείρεμα τροφής.
Η θερμική επεξεργασία φυτικών και ζωικών πόρων όχι μόνο μείωνε τοξίνες και παθογόνα, αλλά αύξανε και τη βιοδιαθεσιμότητα ενέργειας, διευκολύνοντας έτσι την υποστήριξη μεγαλύτερων εγκεφαλικών δομών, στοιχείο κομβικό για την πορεία της ανθρώπινης εξέλιξης.
Τα νέα αυτά δεδομένα επαναπροσδιορίζουν τη χρονική στιγμή κατά την οποία οι πρώτοι άνθρωποι κατανόησαν και αξιοποίησαν τη φωτιά ως τεχνολογικό εργαλείο, φωτίζοντας μια από τις πιο κρίσιμες μεταβάσεις στην ανθρώπινη ιστορία.
Μιχάλης Γρηγορίου